فرزندانی که به عنوان حجت خدا بر زمین، امامت امور مسلمانان را به دست گرفتند و در تثبیت سنگر اسلام و تداوم اندیشه های دینی جان خویش را هم نثار کردند، چنانکه مادر بزرگوارشان حضرت فاطمه(س) در مسیر احیای دین و اعتلای مقام ولایت تا پای جان ایستادگی کردند و مظلومانه به شهادت رسیدند. همزمان با فرا رسیدن ایام فاطمیه و سالروز شهادت جانسوز کوثر آفرینش،حضرت زهرای مرضیه(س) فرازهای تربیت فرزند را در سیره الهی این بانوی معظمه در گفت وگو با حجت الاسلام والمسلمین حسین دهنوی، استاد حوزه و دانشگاه و کارشناس مسایل خانواده مورد بررسی قرار دادهایم که در ادامه میخوانید.
جناب دهنوی! تربیت فرزند در سیره حضرت فاطمه(س) چه جایگاهی دارد؟
- در واکاوی اندیشه های حضرت زهرا(س) برای تربیت فرزندان صالح دو نکته مهم قابل طرح است، «خدامحوری و عبادت». این بانوی برجسته تاریخ هستی نسلی متعالی و الهی را تربیت کردند که شجره طیبه ولایت از آن نشأت میگیرد. از دیدگاه آن حضرت محوریت خدا درخصوص مسایل تربیتی باعث ایجاد دو نوع ارتباط بین انسان و خدا میشود؛ ارتباط نظری که همان معرفت خداست و ارتباط عملی که شامل گرایشهای عملی در قالب توکل و شکرگزاری است. تخلق به اخلاق الهی، ایمان، تقوا و توکل سیره ای است که حضرت زهرا(س) به طور شایسته ای برای تربیت فرزندان به آن اهتمام داشتند، بنابراین میبینیم که تک تک ائمه هدی(ع) که از نسل حضرت فاطمه(س) هستند دقیقاً منعکس کننده رفتار و خلق و خوی مادر بزرگوارشان هستند و این نکته مهمی است که جایگاه مادر را در تربیت فرزند به روشنی نشان میدهد.
یکی از اصول تربیتی حضرت زهرا(س) که در وجود مقدس ائمه(ع) تبلور یافته، استقامت و صبر الهی است، آن حضرت برای تبیین این نکته مهم تربیتی در نهاد خانواده از چه راهکارهایی بهره بردند؟
- به نکته خوبی اشاره داشتید. زندگی سراسر الهی حضرت زهرا(س) سرشار از درسهای صبوری و استقامت است. این بانوی بزرگوار در کودکی مادرشان حضرت خدیجه (س) را از دست دادند و در کنار پدر شاهد رنجهایی بودند که در سالهای آغازین ظهور اسلام بر پدر گرامی ایشان تحمیل شد. حضرت زهرا(س) در حقیقت درس استقامت را از مکتب والدین الهی خویش آموختند و این روند در هنگام ازدواج با حضرت علی(ع) نیز تداوم داشت، بنابراین وقتی برگ برگ دفتر زندگی مشترک ایشان و مولای متقیان را بررسی میکنیم میبینیم که صبر، پایداری و استقامت بخشی از جلوههای خلق الهی ایشان است. آن حضرت در دفاع از ولایت همسرشان حضرت علی(ع) تا پای جان ایستادند. بنابراین صبر الهی ایشان در زندگی فرزندانشان نیز مشهود است و ما نمونه عینی آن را در صبر امام حسن مجتبی(ع) در برابر معاویه و صلح با این حاکم سفاک میبینیم و یا در جریان حادثه عاشورا صبر حسینی را میبینیم و باز در ماجرای اسارت خاندان آل ا... استقامت حضرت زینب(س) نمونه تاریخ است که اگر این صبوری ها نبود انقلاب عاشورا و حقیقت اسلام ماندگار نمی شد.
اما مهمترین نکته در تربیت فاطمی، عدم اثرگذاری محیط بر افکار فرزندان است، در این زمینه چه مسایلی قابل طرح است؟
- یکی از نکاتی که در تربیت فرزندان اهمیت بسزایی دارد، تثبیت شخصیت اخلاقی در محیط خانواده است؛ زیرا اگر مسیر تربیتی انسان صحیح باشد بیگمان در شرایط محیطی محکوم به گرایشهای بد نخواهد بود. در سیره تربیتی حضرت زهرا(س) توجه به ابعاد مختلف شخصیت فرزندان اهمیت بسیار دارد و آن حضرت تأکید میکنند که در مسیر تربیت باید تمامی نیازهای عاطفی، روحی، روانی و جسمی فرزندان مورد توجه قرار بگیرد. پدر و مادر الگوی راستین فرزندان هستند و تک تک رفتارهای آنها بر خلق و خوی فرزندان تأثیر میگذارد. در زندگی مشترک حضرت زهرا(س) و مولای متقیان تربیت دوگانه نیست، بلکه آنها جهتگیری واحدی برای تربیت داشتند. از منظر حضرت فاطمه(س) نکات اخلاقی و تربیتی باید به شیوه ای زیبا به فرزندان منتقل شود تا آنها در هر شرایطی این نکات را به زیبایی به دیگران بیاموزند.
چنانکه در ماجرای وضو گرفتن امام حسن و امام حسین(ع) با اینکه در سن کودکی بودند، نکات برجسته اخلاقی دیده میشود که آن دو بزرگوار با دیدن این مساله که پیرمردی اشتباه وضو میگیرد از وی خواستند تا به وضو گرفتن آنها توجه کند و بگوید کدام یک صحیح وضو میگیرند و آن پیرمرد دریافت که خودش اشتباه وضو میگیرد.
جناب دهنوی! زندگی های امروزی با دو بچه که اغلب دختر و پسر هستند، چالشهای بسیاری را در خانواده ایجاد میکند که مثلا پدر یا مادر طرف یکی از بچه ها را میگیرند و همین مسأله جو ناآرامی را برای فرزند دیگر به وجود میآورد. در سیره تربیتی حضرت زهرا(س) رعایت اصل مساوات و برابری میان فرزندان چگونه تبیین شده است؟
- پرسش قابل تاملی است، زیرا یکی از مهمترین حساسیتهای فرزندان در محیط خانواده جانبداری و توجه خاص پدر و مادر به یکی از فرزندان است. دین مبین اسلام در روایات متعددی بر رعایت اصل مساوات میان فرزندان توصیه موکد داشته است.
در همین زمینه به روایتی زیبا و درس آموز درباره یک نکته تربیتی پیامبر(ص) و حضرت زهرا(س) درباره دو فرزنشان امام حسن و امام حسین(ع) اشاره میکنم. رسول خدا(ص) حسنین(ع) را به مسابقه خطاطی تشویق کرده و فرمودند: «هرکس خط او زیباتر است قدرت او بیشتر است.» این دو امام بزرگوار هم هر کدام خط زیبایی نوشتند. اما رسول خدا (ص) ایشان را به مادرشان هدایت فرمودند تا اگر در قضاوت نگرانی پیش آمد، با عاطفه مادری جبران شود. حضرت فاطمه(س) نیز جهت رعایت اصل بی طرفی به فکرشان رسید قضاوت نهایی را به تلاش خودشان مربوط سازند؛از همین روی گردنبند خویش را پاره کرده بر سرآنها ریختند و فرمودند: «هر کدام از شما دانه های بیشتری بگیرد قدرت او بیشتراست.» و این چنین بود که حضرت با وجود عاطفه مادری باز هم عدالت و برابری را در میان فرزندان خود رعایت کردند. والدین امروزی هم باید در این زمینه به الگوی تربیتی حضرت زهرا(س) تأسی کنند.
در عصر حاضر شاهد برخی وقایع نامطلوب در جامعه هستیم، از دیدگاه شما توجه به سیره و الگوی تربیتی حضرت فاطمه(س) و کاربردی کردن آن در نهاد خانواده چه تاثیری بر اصلاح و سالم سازی جامعه اسلامی دارد؟
- به نکته مهمی اشاره کردید، زیرا بسیاری از ناهنجاری های موجود در میان جامعه امروز ناشی از عدم استفاده از اصول و شیوه های تربیتی صحیح در خانواده است.
نمی شود همه مسایل و معضلات را به محیط تعمیم داد، زیرا تربیت فاطمه(س) این مساله را نفی میکند و اگر ساختار شخصیت هر فرد در نهاد خانواده بخوبی شکل بگیرد، قطعاً در برابر ناهنجاریهای جامعه سست نخواهد شد. احیای شیوههای تربیتی حضرت زهرا(س) و کاربردی کردن آن در خانواده ها نیاز مبرم نسل امروز است، ما جامعه شیعی هستیم و درست نیست الگوهای تربیتی ما مبتنی بر نظریه های برخی مدعیان غربی باشد. الگوی تربیتی ما باید دیدگاهها و رهنمودهای الهی فاطمه(س) و فرزندان ایشان باشد، زیرا برآیند تربیت این نسل انسان الهی پیش روی ما قرار دارد و اگر غفلت کنیم در حق خودمان جفا کرده ایم.
نظر شما